O współuzależnieniu (zamiast definicji)
Zamiast definicji współuzależnienia, która musiałaby opisać to nie do końca jeszcze zbadane zjawisko, proponuję jego opis. Myślę, że pozwoli on na lepsze zrozumienie tego, czym jest współuzależnienie. Pozostawiam też pytanie nierozstrzygnięte jeszcze ostatecznie przez naukowców: czy współuzależnienie jest chorobą, zaburzeniem osobowości czy też tylko reakcją na stres? T. Cermak, od którego pochodzi sformułowanie „współuzależnienie” twierdzi, że jest ono chorobą. Natomiast z punktu widzenia Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (International Classification of Diseases, ICD), opracowanej pod auspicjami Światowej Organizacji Zdrowia, współuzależnienie chorobą nie jest.
Ponieważ symptomy współuzależnienia odkryto w środowisku rodzin osób uzależnionych od alkoholu, nazwano je koalkoholizmem. Sugerowano, że powstaje ono w wyniku stałego kontaktu z alkoholikiem, którego zachowanie ma tak mocny (przede wszystkim stresujący) wpływ na osobę emocjonalnie z nim związaną, że właśnie ten wpływ ma decydujące znaczenie na rozwinięcie się współuzależnienia. A symptomy współuzależnienia są o tyle bardziej widoczne, o ile wpływ uzależnienia jest większy. Przy takim założeniu można powiedzieć, że współuzależnienie byłoby lustrzanym odbiciem uzależnienia: tak jak alkoholik uzależnia się od alkoholu, tak żona alkoholika od pijącego męża.
I jakkolwiek idąc za tą myślą można byłoby przestać mówić o współuzależnieniu w sytuacji, w której uzależniony przestaje pić lub zrywa się z nim relacje, to w praktyce okazało się, że symptomy współuzależnienia i tak pozostają. Niektórzy, np. W. Sztander, dodatkowo podkreślają różnice: w alkoholizmie dochodzi do zmian metabolicznych, które są nieodwracalne; nie ma tego we współuzależnieniu; nie muszą też we współuzależnieniu występować nawroty choroby, osoba po terapii nie musi pozostać współuzależnioną do końca życia.
Stąd płynie wniosek, że istnieją różne przyczyny powstania współuzależnienia. Źródłem problemu może być już sama osobowość jednostki, która ulega współuzależnieniu. Kształtowała się ona od dziecka, w dużej mierze w relacjach z rodzicami (często też uzależnionymi), aby w życiu dorosłym, w zetknięciu z osobą uzależnioną, tendencje do współuzależnienia wyszły na jaw. Uzależnienie osoby, z którą żyje współuzależniony, byłoby w tym świetle nie tyle źródłem uzależnienia, co katalizatorem, który wywołuje to, co potencjalnie istniało już w osobowości współuzależnionego. Chodziłoby więc o pewnego rodzaju zaburzoną lub niedojrzałą osobowość (P. Mellody uważa, że współuzależnienie jest „upośledzeniem dojrzałości spowodowanym urazem z dzieciństwa”), która reagowałaby w sposób nieprawidłowy zarówno na trudne sytuacje, jak i relacje z innymi osobami. Byłoby więc współuzależnienie formą szkodliwego przystosowania się do trudnej sytuacji.
Jeżeli współuzależniony przebywać będzie w sytuacji nieustannego stresu (a tak będzie w przypadku życia z uzależnionym, obojętnie czy będzie to uzależnienie od alkoholu, narkotyków, seksu, hazardu czy obżarstwa), zapłaci za to cenę cierpienia i zmian zarówno fizycznych i emocjonalnych, jak i intelektualnych, a nawet duchowych. Poddany będzie tzw. „huśtawce emocjonalnej”, czyli gwałtownym zmianom nastroju i będzie miał niskie poczucie wartości. Do tego dojdą różne zaburzenia psychosomatyczne (od bólu głowy aż do nerwic i wrzodów żołądka), zaburzenia seksualne i depresje. Zdarza się, że współuzależniony uciekać będzie w innego rodzaju uzależnienie, np. zakupoholizm, pracoholizm czy zażywanie leków uspokajających. Ucierpi również jego sfera duchowa: zabraknie nadziei (a jeżeli jej zabraknie, musi pojawić się rozpacz), a życie duchowe skoncentrowane będzie wokół osoby uzależnionej (stąd powtarzane jak mantra modlitwy żon za swoich pijących mężów nie należą do rzadkości).
Źródła:
1)Ks. Marek Drzewiecki, „Współuzależnienie: przejawy i sposoby przezwyciężania”, dostępne na stronie: http://www.opoka.org.pl/biblioteka/I/IP/wspoluzaleznienie.html
2)Andrzej Margasiński, „Syndrom współuzależnienia. Nowe spojrzenie na współuzależnienie przez analogię do relacji neurotyczność nerwica”, dostępne na stronie: http://www.terapia.rubikon.net.pl/html/syndrom_wspoluzaleznienia.htm
3)Zofia Sobolewska, „Współuzależnienie”, artykuł z “Terapii Uzależnienia i Współuzależnienia”, nr 2/98, dostępny na stronie: http://www.parpa.pl/?subL=1&checkL=0#sub02
4)http://www.psychologia.edu.pl
5)http://monar.org.pl/Article253.html
6)http://pl.wikipedia.org
7)http://www.aapomoc.republika.pl/sygnaly2.htm
Autor: Sławomir Zatwardnicki